BERLIJN · Onrust op de energiemarkt zorgt ervoor dat de Duitse regering nieuwe regels voor tankstations wil invoeren. Door de recente stijging van de wereldolieprijs en de spanningen rond het conflict met Iran zijn benzine en diesel in korte tijd sterk duurder geworden. Volgens plannen van de Duitse regering mogen tankstations hun prijzen in de toekomst nog maar één keer per dag verhogen. Verlagingen van de prijs blijven wel op elk moment mogelijk. Met deze maatregel wil Berlijn de sterke prijsschommelingen aan de pomp beperken en voorkomen dat brandstofprijzen razendsnel stijgen wanneer olie duurder wordt. Tegelijkertijd wordt ook strengere controle op de brandstofmarkt voorbereid. De regering wil daarmee voorkomen dat oliebedrijven misbruik maken van de huidige marktonrust en consumenten extra laten betalen.

De plannen werden woensdag aangekondigd door de Duitse minister van Economische Zaken Katherina Reiche. Volgens haar wil de regering een systeem invoeren dat vergelijkbaar is met het Oostenrijkse model. In Oostenrijk mogen tankstations de prijzen slechts één keer per dag verhogen, terwijl prijsverlagingen altijd toegestaan blijven. Met dit systeem probeert de overheid grote en plotselinge prijsstijgingen te voorkomen. Zoals het Handelsblatt bericht, onderzoekt de Duitse regering momenteel hoe snel een wetswijziging kan worden ingevoerd om deze regels mogelijk te maken. Daarvoor moet onder meer het kartelrecht worden aangepast. Tegelijkertijd overweegt de regering om strengere toezichtregels, die al in de elektriciteitssector gelden, ook toe te passen op de brandstofmarkt. Daardoor zou het Bundeskartellamt beter kunnen ingrijpen wanneer er sprake is van concurrentieverstoringen of mogelijke prijsmanipulatie door grote oliebedrijven. Volgens de regering is dit nodig omdat de brandstofmarkt momenteel zeer gevoelig is voor geopolitieke ontwikkelingen en sterke prijsbewegingen.

Achtergrond: stijgende olieprijs door geopolitieke spanningen

De plannen van de Duitse regering hangen samen met de recente stijging van de olieprijzen op de wereldmarkt. De olieprijs is door het conflict rond Iran met meer dan dertig procent gestegen. Sinds het begin van deze crisis zijn de prijzen voor benzine en diesel vrijwel onafgebroken gestegen. In sommige regio’s gingen de prijzen zelfs twaalf dagen achter elkaar omhoog.

De Duitse regering wil daarom niet alleen ingrijpen in het prijsmechanisme bij tankstations, maar ook strategische olievoorraden inzetten om de markt te stabiliseren. In het kader van internationale afspraken heeft de Internationale Energieagentschap haar lidstaten gevraagd om gezamenlijk ongeveer vierhonderd miljoen vaten olie uit strategische reserves vrij te geven. Duitsland heeft aangekondigd hieraan mee te werken.

Volgens de regering is de afhankelijkheid van olie uit de Golfregio relatief beperkt. Het aandeel daarvan in de Duitse energievoorziening ligt volgens minister Reiche onder de vier procent. Toch zorgen geopolitieke spanningen in de regio direct voor onrust op de internationale energiemarkten, wat zich vrijwel onmiddellijk vertaalt in hogere brandstofprijzen.

Minder prijsschommelingen aan de pomp

Een belangrijk doel van de maatregel is het doorbreken van een mechanisme dat in de brandstofmarkt vaak wordt waargenomen. Volgens minister Reiche stijgen brandstofprijzen vaak zeer snel wanneer de olieprijs stijgt, terwijl ze daarna slechts langzaam weer dalen. In het politieke debat wordt dit fenomeen soms omschreven als het principe van raket en veer.

De regering wil voorkomen dat automobilisten en bedrijven direct geconfronteerd worden met plotselinge prijsstijgingen aan de pomp. Door prijsverhogingen slechts eenmaal per dag toe te staan, zou de volatiliteit op de brandstofmarkt kunnen afnemen. Tegelijkertijd blijven prijsverlagingen altijd toegestaan, zodat tankstations wel kunnen reageren wanneer de marktprijs van olie daalt.

Discussie over effect van Oostenrijks model

Hoewel het Oostenrijkse model vaak als voorbeeld wordt genoemd, is volgens het Handelsblatt nog onduidelijk hoe groot het effect daadwerkelijk is. Het Bundeskartellamt onderzocht de brandstofmarkt begin 2025 en concludeerde dat er nog onvoldoende wetenschappelijke studies zijn om het effect van het Oostenrijkse systeem goed te beoordelen.

Daarnaast verschillen de markten van Duitsland en Oostenrijk aanzienlijk. Daardoor is niet zeker of dezelfde regels in Duitsland ook tot lagere brandstofprijzen zouden leiden. In Oostenrijk gelden de regels al sinds 2011. Daar werd onlangs zelfs aangekondigd dat de overheid het systeem tijdelijk verder wil aanscherpen. In de toekomst zouden tankstations hun prijzen daar nog maar drie keer per week mogen verhogen.

Kritiek en waarschuwingen van experts

De plannen van de Duitse regering leiden ook tot kritiek. De Duitse automobielclub ADAC waarschuwt dat de maatregel mogelijk het tegenovergestelde effect kan hebben. Wanneer tankstations hun prijzen slechts één keer per dag mogen verhogen, zouden bedrijven geneigd kunnen zijn om hun prijzen meteen hoger vast te stellen om toekomstige stijgingen te compenseren.

Volgens ADAC expert Christian Laberer bestaat daardoor het risico dat de gemiddelde brandstofprijzen uiteindelijk zelfs hoger uitvallen dan in het huidige systeem. Bovendien wijst de organisatie erop dat lagere brandstofprijzen in Oostenrijk vooral te maken hebben met lagere belastingen en accijnzen, en niet zozeer met de prijsregel zelf.

Mogelijke veranderingen voor automobilisten

Voor automobilisten betekent de voorgestelde regeling vooral dat de dagelijkse prijsschommelingen aan de pomp mogelijk minder groot worden. In Duitsland veranderen brandstofprijzen momenteel vaak meerdere keren per dag. Vooral in de ochtend liggen de prijzen doorgaans hoger, terwijl ze later op de dag soms dalen.

Met de nieuwe regels zouden dergelijke snelle prijsstijgingen minder vaak voorkomen. Tegelijkertijd blijft het voor automobilisten belangrijk om prijzen te vergelijken en op gunstige momenten te tanken. Volgens experts kan het vergelijken van prijzen nog steeds een aanzienlijk verschil maken voor de uiteindelijke kosten van brandstof.